Giám định tư pháp là hoạt động chuyên môn có vai trò quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, vụ việc dân sự và vụ án hành chính. Người thực hiện giám định tư pháp phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn, phẩm chất đạo đức và điều kiện theo quy định của pháp luật. Vậy hành nghề giám định tư pháp cần đáp ứng điều kiện gì? Thủ tục bổ nhiệm giám định viên tư pháp được thực hiện như thế nào?
Bài viết dưới đây của VN LAW FIRM sẽ phân tích các quy định về điều kiện, thủ tục bổ nhiệm, quyền và nghĩa vụ của người giám định tư pháp theo Luật Giám định tư pháp hiện hành.
1. Căn cứ pháp lý về hành nghề giám định tư pháp
Hoạt động giám định tư pháp hiện nay được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật chủ yếu sau đây:
- Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 ngày 05/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/05/2026;
- Nghị định số 177/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Giám định tư pháp;
- Các nghị định, thông tư hướng dẫn về giám định tư pháp trong từng lĩnh vực chuyên môn, chuyên ngành.
Đáng chú ý, Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 đã thay thế Luật Giám định tư pháp số 13/2012/QH13 và các văn bản sửa đổi, bổ sung trước đây kể từ ngày 01/05/2026, trừ các trường hợp chuyển tiếp được luật quy định.
2. Hành nghề giám định tư pháp là gì?
2.1. Khái niệm giám định tư pháp
Theo khoản 1 Điều 3 Luật Giám định tư pháp 2025, giám định tư pháp là việc sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kiểm tra, đánh giá, kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến:
- Hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm;
- Hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự;
- Giải quyết vụ việc dân sự;
- Giải quyết vụ án hành chính.
Việc giám định được thực hiện theo trưng cầu của người trưng cầu giám định tư pháp hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định tư pháp theo quy định pháp luật.
2.2. Những đối tượng được thực hiện giám định tư pháp
Theo Luật Giám định tư pháp 2025, người giám định tư pháp bao gồm hai nhóm:
- Giám định viên tư pháp: Là người được cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm để thực hiện giám định tư pháp.
- Người giám định tư pháp theo vụ việc: Là người được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận hoặc được người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu trong trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật.
Ngoài cá nhân, hoạt động giám định tư pháp còn có thể được thực hiện thông qua các tổ chức giám định tư pháp đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

3. Điều kiện hành nghề giám định tư pháp
3.1. Điều kiện để được bổ nhiệm giám định viên tư pháp
Theo Điều 10 Luật Giám định tư pháp 2025, công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam có đủ các tiêu chuẩn sau đây có thể được xem xét, bổ nhiệm giám định viên tư pháp:
- Về phẩm chất đạo đức: Có phẩm chất đạo đức tốt.
- Về trình độ chuyên môn: Có trình độ đại học trở lên.
- Về kinh nghiệm: Đã qua thực tế hoạt động chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 05 năm trở lên.
- Về đào tạo nghiệp vụ: Đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp.
Trường hợp đặc biệt về thời gian kinh nghiệm: Người được đề nghị bổ nhiệm giám định viên pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự đã trực tiếp giúp việc trong hoạt động giám định tại tổ chức giám định pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự thì thời gian thực tế hoạt động chuyên môn được yêu cầu từ đủ 03 năm trở lên.
Ngoài các tiêu chuẩn chung nêu trên, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ quy định chi tiết tiêu chuẩn chuyên môn và yêu cầu bồi dưỡng đối với giám định viên thuộc lĩnh vực quản lý.
3.2. Điều kiện đối với người giám định tư pháp theo vụ việc
Không phải tất cả người thực hiện giám định tư pháp đều phải được bổ nhiệm làm giám định viên tư pháp.
Theo Điều 13 Luật Giám định tư pháp 2025, người giám định tư pháp theo vụ việc phải đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản sau:
- Là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam;
- Có phẩm chất đạo đức tốt;
- Có trình độ đại học trở lên và đã qua thực tế hoạt động chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 05 năm trở lên.
Trường hợp người không đáp ứng yêu cầu về trình độ và thời gian hoạt động chuyên môn nêu trên nhưng có kiến thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng chuyên môn trong lĩnh vực, chuyên ngành cần giám định thì cơ quan, tổ chức có thể xem xét quyết định lựa chọn, công nhận người đó là người giám định tư pháp theo vụ việc.
Như vậy, người có chuyên môn sâu và kinh nghiệm thực tiễn vẫn có thể được tham gia hoạt động giám định tư pháp theo vụ việc nếu đáp ứng điều kiện và được công nhận theo quy định.
3.3. Điều kiện đối với tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc
Theo Điều 18 Luật Giám định tư pháp 2025, tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Có tư cách pháp nhân;
- Có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong lĩnh vực chuyên môn hoặc chuyên ngành phù hợp với nội dung được trưng cầu, yêu cầu giám định;
- Có thời gian hoạt động từ đủ 05 năm trở lên trong lĩnh vực chuyên môn hoặc chuyên ngành phù hợp;
- Có đội ngũ cán bộ chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện làm việc bảo đảm cho việc thực hiện giám định tư pháp.
Việc công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố theo phạm vi quản lý.
4. Thủ tục bổ nhiệm giám định viên tư pháp
4.1. Cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm
Việc bổ nhiệm giám định viên tư pháp và cấp thẻ được thực hiện theo thẩm quyền quy định tại Luật Giám định tư pháp 2025 và Nghị định 177/2026/NĐ-CP.
Về cơ bản, thẩm quyền được xác định như sau:
- Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ: Bổ nhiệm giám định viên thuộc lĩnh vực và phạm vi quản lý theo quy định.
- Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Thực hiện thẩm quyền bổ nhiệm đối với người thuộc phạm vi quản lý theo quy định.
- Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố: Bổ nhiệm giám định viên thuộc lĩnh vực quản lý của địa phương theo quy định.
Đối với cá nhân đăng ký thường trú tại địa phương không thuộc trường hợp được cơ quan, đơn vị lựa chọn, đề nghị bổ nhiệm theo cơ chế quản lý cán bộ, người đề nghị có thể thực hiện thủ tục trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền của địa phương nơi thường trú.
4.2. Hồ sơ đề nghị bổ nhiệm giám định viên tư pháp
Theo quy định tại Nghị định 177/2026/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ giám định viên tư pháp đối với cá nhân thuộc trường hợp tự đề nghị bao gồm:
- Đơn đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ giám định viên tư pháp;
- Bằng tốt nghiệp đại học trở lên với chuyên ngành đào tạo phù hợp với lĩnh vực chuyên môn đề nghị bổ nhiệm;
- Giấy tờ chứng minh đã qua thực tế hoạt động chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 05 năm trở lên hoặc từ đủ 03 năm trở lên đối với trường hợp đặc biệt về pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự theo quy định;
- Giấy tờ chứng minh đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp;
- 02 ảnh màu chân dung cỡ 02 cm x 03 cm hoặc ảnh điện tử tương ứng nếu nộp hồ sơ trực tuyến, được chụp không quá 06 tháng trước ngày nộp hồ sơ.
Đối với các giấy tờ chứng minh trình độ, kinh nghiệm và bồi dưỡng nghiệp vụ, người nộp hồ sơ thực hiện theo hình thức bản sao kèm bản chính để đối chiếu, bản sao có chứng thực hoặc bản điện tử hợp lệ theo quy định.
4.3. Trình tự, thủ tục bổ nhiệm và cấp thẻ
Đối với cá nhân thuộc trường hợp tự đề nghị bổ nhiệm tại địa phương, trình tự thực hiện cơ bản như sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ
Cá nhân kiểm tra điều kiện bổ nhiệm và chuẩn bị đầy đủ giấy tờ theo thành phần hồ sơ quy định tại Nghị định 177/2026/NĐ-CP.
Bước 2: Nộp hồ sơ
Người đề nghị nộp 01 bộ hồ sơ bằng một trong các phương thức sau:
- Nộp trực tiếp tại cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thành phố quản lý lĩnh vực giám định tư pháp;
- Nộp thông qua dịch vụ bưu chính;
- Nộp trực tuyến trên môi trường điện tử theo quy định.
Hồ sơ cũng có thể được nộp tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh, thành phố nơi cá nhân đăng ký thường trú.
Bước 3: Kiểm tra và trình hồ sơ
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thành phố quản lý lĩnh vực giám định tư pháp trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố xem xét, quyết định.
Bước 4: Quyết định bổ nhiệm và cấp thẻ
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố quyết định bổ nhiệm và cấp thẻ giám định viên tư pháp.
Trường hợp từ chối bổ nhiệm, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.
4.4. Thời hạn giải quyết thủ tục
Đối với trường hợp tự đề nghị bổ nhiệm tại địa phương, thời hạn xử lý theo các mốc quy định nêu trên gồm:
- 05 ngày làm việc để cơ quan chuyên môn trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố;
- 03 ngày làm việc để Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố quyết định bổ nhiệm và cấp thẻ.
Như vậy, thời hạn xử lý theo hai công đoạn này là 08 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ và đáp ứng điều kiện giải quyết theo quy định.
Lưu ý: Thời hạn nêu trên áp dụng cho trường hợp tự đề nghị bổ nhiệm tại địa phương, không mặc nhiên áp dụng cho mọi trường hợp bổ nhiệm giám định viên tư pháp.
5. Quyền và nghĩa vụ của giám định viên tư pháp
5.1. Quyền của giám định viên tư pháp
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, giám định viên tư pháp được thực hiện các quyền theo Luật Giám định tư pháp và pháp luật có liên quan, bao gồm:
- Tiếp nhận và thực hiện giám định theo trưng cầu, yêu cầu hoặc phân công hợp pháp;
- Yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu và đối tượng giám định cần thiết theo quy định;
- Sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật và nghiệp vụ để thực hiện giám định;
- Được bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực hiện hoạt động giám định;
- Được hưởng chế độ bồi dưỡng, chi phí và các chính sách hỗ trợ theo quy định;
- Được bảo vệ khi thực hiện hoạt động giám định tư pháp theo quy định pháp luật.
5.2. Nghĩa vụ của giám định viên tư pháp
Giám định viên tư pháp có các nghĩa vụ cơ bản sau:
- Tuân thủ pháp luật, nguyên tắc, trình tự và thủ tục giám định tư pháp;
- Thực hiện giám định khách quan, trung thực, chính xác và đúng thời hạn;
- Chỉ đưa ra kết luận đối với những vấn đề chuyên môn thuộc phạm vi giám định;
- Chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định;
- Bảo mật thông tin, tài liệu liên quan đến vụ việc theo quy định;
- Tham gia khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp hằng năm;
- Thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
6. Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động giám định tư pháp
Hoạt động giám định tư pháp phải bảo đảm tính độc lập, khách quan và trung thực. Vì vậy, Luật Giám định tư pháp nghiêm cấm các hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện hoạt động này, bao gồm:
- Từ chối tiếp nhận hoặc thực hiện giám định trái quy định pháp luật;
- Cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định không có lý do chính đáng;
- Lợi dụng hoạt động giám định tư pháp để trục lợi;
- Tiết lộ trái pháp luật thông tin, tài liệu liên quan đến việc giám định;
- Đưa ra kết luận giám định tư pháp sai sự thật;
- Can thiệp, cản trở việc thực hiện giám định của người giám định tư pháp;
- Xúi giục, đe dọa hoặc ép buộc người giám định tư pháp đưa ra kết luận sai sự thật.
Tổ chức, cá nhân vi phạm tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
7. Người giám định tư pháp có được hoạt động độc lập không?
Người giám định tư pháp có thể thực hiện hoạt động giám định theo các hình thức và tư cách pháp lý khác nhau theo Luật Giám định tư pháp 2025.
Cần phân biệt các trường hợp sau:
- Giám định viên tư pháp: Là cá nhân được cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm. Việc thực hiện nhiệm vụ gắn với quyền, nghĩa vụ và cơ chế quản lý theo quy định pháp luật.
- Người giám định tư pháp theo vụ việc: Là cá nhân được công nhận hoặc được trưng cầu trong trường hợp đặc biệt, thực hiện giám định trong phạm vi chuyên môn phù hợp.
- Văn phòng giám định tư pháp: Là một loại hình tổ chức giám định tư pháp được thành lập và hoạt động theo các điều kiện, trình tự và thủ tục pháp luật quy định.
Do đó, không thể hiểu rằng bất kỳ cá nhân nào có bằng cấp chuyên môn cũng được tự do nhận và thực hiện mọi hoạt động giám định tư pháp. Việc tham gia giám định phải có căn cứ pháp lý, đúng tư cách và đúng phạm vi chuyên môn được phép thực hiện.
8. Một số câu hỏi thường gặp về hành nghề giám định tư pháp
Người muốn được bổ nhiệm giám định viên tư pháp phải có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ đại học trở lên, có ít nhất 05 năm hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực được đào tạo và đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ giám định tư pháp. Một số trường hợp thuộc lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự được áp dụng thời gian kinh nghiệm từ đủ 03 năm theo quy định.
Hành nghề giám định tư pháp cần đáp ứng điều kiện gì?
Có. Cá nhân đáp ứng đủ tiêu chuẩn theo Luật Giám định tư pháp 2025 có thể đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ giám định viên tư pháp theo trình tự, thủ tục quy định tại Nghị định 177/2026/NĐ-CP.
Người không phải công chức, viên chức có được làm giám định viên tư pháp không?
Không. Đây là hai tư cách pháp lý khác nhau. Giám định viên tư pháp là người được cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, trong khi người giám định tư pháp theo vụ việc là người được công nhận hoặc được trưng cầu trong trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật.
Người giám định tư pháp theo vụ việc có phải là giám định viên tư pháp không?
Hồ sơ gồm đơn đề nghị bổ nhiệm và cấp thẻ, bằng tốt nghiệp đại học trở lên, giấy tờ chứng minh thời gian hoạt động chuyên môn, giấy tờ chứng minh đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp, cùng 02 ảnh màu chân dung cỡ 02 cm x 03 cm hoặc ảnh điện tử tương ứng theo quy định.
Hồ sơ bổ nhiệm giám định viên tư pháp gồm những gì?
Đối với trường hợp cá nhân tự đề nghị bổ nhiệm tại địa phương, thời hạn cơ quan chuyên môn trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; thời hạn quyết định bổ nhiệm và cấp thẻ là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị.
Thủ tục bổ nhiệm giám định viên tư pháp mất bao lâu?
Việc thực hiện giám định phải tuân thủ đúng tư cách pháp lý, phạm vi chuyên môn, trình tự và thủ tục theo Luật Giám định tư pháp. Không phải cá nhân có chuyên môn đều được tự do nhận và thực hiện mọi hoạt động giám định tư pháp.
Giám định viên tư pháp có được hoạt động độc lập không?
Có. Giám định viên tư pháp có nghĩa vụ tham gia khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp hằng năm theo quy định của Luật Giám định tư pháp 2025.
Giám định viên tư pháp có phải bồi dưỡng nghiệp vụ hằng năm không?