Khám người theo thủ tục hành chính là một trong những biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính được áp dụng trong những trường hợp luật định. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghi ngờ vi phạm pháp luật đều được phép khám người. Vậy khi nào được khám người, ai có thẩm quyền quyết định và việc khám người phải tuân thủ trình tự như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu quy định tại Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính trong bài viết dưới đây.
1. Khám người theo thủ tục hành chính là gì?
Khám người theo thủ tục hành chính là biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính, được cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện nhằm kiểm tra, phát hiện đồ vật, tài liệu, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính mà người bị khám có thể đang cất giấu trong người.
Đây không phải là biện pháp được áp dụng tùy tiện mà phải đáp ứng các điều kiện, thẩm quyền và trình tự do pháp luật quy định.
Theo Điều 119 Luật Xử lý vi phạm hành chính, khám người là một trong những biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính, bên cạnh các biện pháp như tạm giữ người, áp giải người vi phạm, tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.
2. Khi nào được khám người theo thủ tục hành chính?
Theo khoản 1 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, việc khám người theo thủ tục hành chính chỉ được tiến hành khi có căn cứ cho rằng người đó cất giấu trong người:
- Đồ vật được sử dụng để vi phạm hành chính;
- Tài liệu được sử dụng để vi phạm hành chính;
- Phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính.
Như vậy, điều kiện quan trọng để tiến hành khám người là phải có căn cứ về việc cá nhân đang cất giấu đồ vật, tài liệu hoặc phương tiện có liên quan đến hành vi vi phạm hành chính.
Việc khám người không thể chỉ dựa trên suy đoán chủ quan, cảm tính hoặc không có căn cứ của người thi hành công vụ.
3. Ai có thẩm quyền khám người theo thủ tục hành chính?
Theo khoản 2 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, những người được quy định tại khoản 1 Điều 123 của Luật này có quyền quyết định khám người theo thủ tục hành chính.
Các chức danh có thẩm quyền theo khoản 1 Điều 123 bao gồm những người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính thuộc các cơ quan, lực lượng sau:
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp;
- Người có thẩm quyền thuộc lực lượng Công an nhân dân;
- Người có thẩm quyền thuộc lực lượng Bộ đội Biên phòng;
- Người có thẩm quyền thuộc lực lượng Cảnh sát biển;
- Người có thẩm quyền thuộc lực lượng Kiểm lâm, quản lý lâm nghiệp, thủy sản và kiểm ngư;
- Người có thẩm quyền thuộc cơ quan Hải quan;
- Người có thẩm quyền thuộc lực lượng Quản lý thị trường;
- Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.
Lưu ý: Không phải mọi cán bộ, công chức hoặc người đang thi hành công vụ đều đương nhiên có quyền quyết định khám người. Việc xác định thẩm quyền phải căn cứ đúng chức danh và quy định tại khoản 1 Điều 123 Luật Xử lý vi phạm hành chính.
3.1. Trường hợp được khám người ngay khi đang thi hành công vụ
Khoản 2 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính còn quy định một trường hợp ngoại lệ về thẩm quyền khám người.
Theo đó, nếu có căn cứ cho rằng nếu không tiến hành khám ngay thì đồ vật, tài liệu, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính sẽ bị tẩu tán hoặc tiêu hủy, thì ngoài những người có thẩm quyền quy định tại khoản 1 Điều 123, các đối tượng sau đây đang thi hành công vụ cũng được quyền khám người:
- Chiến sĩ Công an nhân dân;
- Cảnh sát viên Cảnh sát biển;
- Chiến sĩ Bộ đội Biên phòng;
- Kiểm lâm viên;
- Công chức Hải quan;
- Kiểm soát viên thị trường.
Trong trường hợp này, người thực hiện việc khám người phải:
- Báo cáo ngay bằng văn bản cho thủ trưởng của mình là một trong những người được quy định tại khoản 1 Điều 123 Luật Xử lý vi phạm hành chính;
- Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc khám người.
Như vậy, đây là trường hợp ngoại lệ cho phép một số người đang thi hành công vụ trực tiếp tiến hành khám người mà không phải chờ quyết định trước của người có thẩm quyền, nhưng phải đáp ứng điều kiện cấp thiết về nguy cơ tẩu tán hoặc tiêu hủy đồ vật, tài liệu, phương tiện liên quan.
4. Trình tự, thủ tục khám người theo thủ tục hành chính
Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định cụ thể về trình tự, thủ tục khám người. Theo đó, việc khám người phải bảo đảm các yêu cầu sau:
4.1. Phải có quyết định khám người bằng văn bản
Theo khoản 3 Điều 127, việc khám người phải có quyết định bằng văn bản, trừ trường hợp cần khám ngay theo quy định tại đoạn 2 khoản 2 Điều 127.
Do đó, về nguyên tắc, trước khi tiến hành khám người, phải có quyết định khám người bằng văn bản của người có thẩm quyền.
Trường hợp khám người ngay do có nguy cơ đồ vật, tài liệu, phương tiện bị tẩu tán hoặc tiêu hủy thì được áp dụng ngoại lệ theo quy định của pháp luật.
4.2. Phải thông báo quyết định khám cho người bị khám
Trước khi tiến hành khám người, người thực hiện việc khám phải thông báo quyết định khám người cho người bị khám biết.
Quy định này nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện biện pháp ngăn chặn, đồng thời giúp người bị khám biết được căn cứ pháp lý của việc khám người.
4.3. Bảo đảm nguyên tắc cùng giới khi khám người
Khoản 4 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định:
- Nam khám nam;
- Nữ khám nữ;
- Khi khám người phải có người cùng giới chứng kiến.
Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm sự tôn trọng đối với người bị khám, hạn chế việc xâm phạm quyền riêng tư và nhân phẩm trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.
4.4. Phải lập biên bản khám người
Theo khoản 5 Điều 127, mọi trường hợp khám người theo thủ tục hành chính đều phải lập biên bản.
Đồng thời, quyết định khám người và biên bản khám người phải được giao cho người bị khám mỗi loại 01 bản.
Như vậy, kể cả trường hợp khám người ngay do có nguy cơ tẩu tán hoặc tiêu hủy đồ vật, tài liệu, phương tiện, người thực hiện vẫn phải lập biên bản khám người và giao cho người bị khám theo quy định.
5. Quyền của người bị khám theo thủ tục hành chính
Việc khám người là biện pháp có thể tác động trực tiếp đến quyền riêng tư, nhân phẩm và các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân. Vì vậy, khi bị áp dụng biện pháp này, người bị khám cần lưu ý các quyền và bảo đảm pháp lý sau:
5.1. Được biết quyết định khám người
Người bị khám có quyền được thông báo về quyết định khám người trước khi việc khám được tiến hành, trừ trường hợp pháp luật cho phép khám ngay.
5.2. Được bảo đảm nguyên tắc khám cùng giới
Việc khám phải được thực hiện theo nguyên tắc nam khám nam, nữ khám nữ và có người cùng giới chứng kiến.
5.3. Được nhận quyết định và biên bản khám người
Người bị khám phải được giao:
- 01 bản quyết định khám người;
- 01 bản biên bản khám người.
Đây là căn cứ quan trọng để người bị khám kiểm tra tính hợp pháp của việc áp dụng biện pháp khám người và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi cần thiết.
5.4. Được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
Việc khám người phải tuân thủ đúng điều kiện, thẩm quyền và trình tự theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Trường hợp phát hiện việc khám người không đúng quy định, người bị khám có quyền thực hiện việc khiếu nại, tố cáo hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định pháp luật.
6. Phân biệt khám người theo thủ tục hành chính và khám người trong tố tụng hình sự
Khám người theo thủ tục hành chính và khám người trong tố tụng hình sự đều là hoạt động kiểm tra trên người nhằm phục vụ việc phát hiện, thu thập thông tin, tài liệu hoặc chứng cứ. Tuy nhiên, hai hoạt động này có căn cứ pháp lý và mục đích khác nhau.
| Tiêu chí | Khám người theo thủ tục hành chính | Khám người trong tố tụng hình sự |
|---|---|---|
| Căn cứ pháp lý | Luật Xử lý vi phạm hành chính | Bộ luật Tố tụng hình sự |
| Mục đích | Ngăn chặn, bảo đảm xử lý vi phạm hành chính | Phục vụ hoạt động điều tra, giải quyết vụ án hình sự |
| Điều kiện | Có căn cứ cho rằng người đó cất giấu trong người đồ vật, tài liệu, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính | Thực hiện theo căn cứ và điều kiện khám xét người quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự |
| Thẩm quyền | Người có thẩm quyền theo Điều 123 và khoản 2 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính | Người có thẩm quyền theo Bộ luật Tố tụng hình sự |
| Biên bản | Bắt buộc lập biên bản khám người | Phải lập biên bản theo quy định về khám xét trong tố tụng hình sự |
Lưu ý: Không được nhầm lẫn giữa khám người theo thủ tục hành chính và khám xét người trong tố tụng hình sự. Khi vụ việc có dấu hiệu tội phạm và được giải quyết theo thủ tục tố tụng hình sự, việc khám xét phải tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự tương ứng.
7. Căn cứ pháp lý về khám người theo thủ tục hành chính
Các quy định pháp luật quan trọng liên quan đến việc khám người theo thủ tục hành chính bao gồm:
- Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 ngày 20/6/2012;
- Luật số 67/2020/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính;
- Luật số 88/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính;
- Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH ngày 30/3/2026 của Văn phòng Quốc hội hợp nhất Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Trong đó, các điều khoản cần đặc biệt lưu ý:
- Điều 119: Các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính;
- Điều 120: Nguyên tắc áp dụng biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính;
- Điều 123: Thẩm quyền tạm giữ người theo thủ tục hành chính;
- Điều 127: Khám người theo thủ tục hành chính.
8. Câu hỏi thường gặp về khám người theo thủ tục hành chính
Theo khoản 1 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, chỉ được khám người khi có căn cứ cho rằng người đó cất giấu trong người đồ vật, tài liệu, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính.
1. Khi nào được khám người theo thủ tục hành chính?
Theo khoản 2 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, những người được quy định tại khoản 1 Điều 123 của Luật này có quyền quyết định khám người theo thủ tục hành chính.
2. Ai có quyền quyết định khám người theo thủ tục hành chính?
Có. Trong trường hợp có căn cứ cho rằng nếu không khám ngay thì đồ vật, tài liệu, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính sẽ bị tẩu tán hoặc tiêu hủy, một số chiến sĩ Công an nhân dân và các chức danh được liệt kê tại khoản 2 Điều 127 đang thi hành công vụ được khám người ngay. Sau đó phải báo cáo ngay bằng văn bản cho thủ trưởng có thẩm quyền và chịu trách nhiệm trước pháp luật.
3. Công an có được khám người mà không cần quyết định bằng văn bản không?
Có. Theo khoản 4 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, khi khám người phải có người cùng giới chứng kiến. Đồng thời, người khám phải cùng giới với người bị khám.
4. Khi khám người có bắt buộc phải có người chứng kiến không?
Có. Theo khoản 5 Điều 127 Luật Xử lý vi phạm hành chính, mọi trường hợp khám người đều phải lập biên bản. Quyết định khám người và biên bản khám người phải được giao cho người bị khám mỗi loại 01 bản.
5. Khám người theo thủ tục hành chính có phải lập biên bản không?
