Lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường: Trường hợp, hồ sơ và thủ tục thực hiện

Lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm khi dự án đầu tư có điều chỉnh về quy mô, công suất, công nghệ sản xuất, địa điểm hoặc các yếu tố có khả năng làm gia tăng tác động xấu đến môi trường. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thay đổi dự án đều phải lập lại báo cáo ĐTM. Doanh nghiệp cần căn cứ Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn để xác định đúng nghĩa vụ pháp lý.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích các trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường khi dự án có thay đổi, hồ sơ cần chuẩn bị, trình tự thẩm định và những lưu ý quan trọng dành cho doanh nghiệp.

1. Căn cứ pháp lý về lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường

Việc thực hiện đánh giá tác động môi trường khi dự án có thay đổi được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật chủ yếu sau:

• Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 ngày 17/11/2020, đặc biệt là Điều 30, Điều 31, Điều 33, Điều 34 và Điều 37.
• Nghị định 08/2022/NĐ-CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
• Nghị định 05/2025/NĐ-CP ngày 06/01/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
• Các văn bản quy phạm pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật môi trường có liên quan.

Đặc biệt, khoản 4 Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định trách nhiệm của chủ dự án khi có thay đổi so với quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM. Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP, quy định cụ thể các trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường khi dự án có điều chỉnh.

2. Các trường hợp phải thực hiện lại đánh giá tác động môi trường

Theo quy định hiện hành, trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án đầu tư trước khi vận hành, nếu có thay đổi so với quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM, chủ dự án phải xem xét nghĩa vụ thực hiện đánh giá tác động môi trường theo Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi.

2.1. Thay đổi quy mô, công suất dự án đầu tư

Doanh nghiệp phải xem xét thực hiện đánh giá tác động môi trường khi tăng quy mô, công suất sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của dự án thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP).

Các trường hợp thay đổi có thể bao gồm:

• Tăng công suất sản xuất của dự án.
• Bổ sung dây chuyền, máy móc, thiết bị sản xuất để sản xuất nguyên vật liệu hoặc sản phẩm mới.
• Tăng quy mô hoạt động kinh doanh dịch vụ, diện tích sàn, số giường bệnh, số phòng nghỉ hoặc quy mô dân số tùy loại dự án.
• Tăng công suất xử lý chất thải hoặc công suất hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Đối với một số trường hợp tăng quy mô, công suất từ 30% trở lên, việc thực hiện đánh giá tác động môi trường còn phụ thuộc vào việc gia tăng tác động xấu đến môi trường theo các tiêu chí pháp luật quy định.

Do đó, doanh nghiệp cần đối chiếu chính xác loại dự án, mức tăng quy mô và các yếu tố môi trường trước khi xác định nghĩa vụ lập lại báo cáo ĐTM.

2.2. Thay đổi công nghệ sản xuất

Trường hợp doanh nghiệp thay đổi công nghệ sản xuất so với phương án đã được phê duyệt, cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc thay đổi đến môi trường.

Việc thực hiện đánh giá tác động môi trường được đặt ra khi thay đổi công nghệ thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP và dẫn đến gia tăng tác động xấu đến môi trường theo khoản 5 Điều này.

Ví dụ:

• Thay đổi công nghệ sản xuất sản phẩm.
• Thay đổi công nghệ của hệ thống, thiết bị tái chế hoặc xử lý chất thải.
• Thay đổi công nghệ, biện pháp thi công hoặc cách thức nhận chìm đối với các dự án thuộc trường hợp pháp luật quy định.

2.3. Thay đổi địa điểm, vị trí hoặc các yếu tố khác làm gia tăng tác động xấu đến môi trường

Doanh nghiệp cần thực hiện đánh giá tác động môi trường nếu dự án có những thay đổi khác thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP.

Một số thay đổi cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Thay đổi địa điểm thực hiện dự án theo trường hợp pháp luật quy định.
• Thay đổi vị trí xả nước thải trực tiếp sau xử lý vào nguồn nước có yêu cầu cao hơn về quy chuẩn xả thải hoặc thay đổi nguồn tiếp nhận làm gia tăng ô nhiễm, sạt lở, sụt lún.
• Thay đổi làm gia tăng tổng lưu lượng nước thải, bụi hoặc khí thải xả ra môi trường.
• Thay đổi làm gia tăng tác động xấu đến đa dạng sinh học, khả năng sạt lở, sụt lún, ngập lụt hoặc thải lượng chất ô nhiễm.

Việc xác định nghĩa vụ đánh giá tác động môi trường phải căn cứ vào tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng thực tế của từng dự án, không chỉ dựa trên tên gọi của nội dung điều chỉnh.

2.4. Thay đổi làm thay đổi phân loại dự án theo tiêu chí môi trường

Trường hợp tăng quy mô, công suất dẫn đến thay đổi phân loại dự án đầu tư theo các tiêu chí về môi trường, chủ dự án cũng phải xem xét thực hiện đánh giá tác động môi trường theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

3. Các trường hợp không phải lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường

Không phải mọi thay đổi trong quá trình thực hiện dự án đều dẫn đến nghĩa vụ lập lại báo cáo ĐTM. Căn cứ khoản 4 Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các trường hợp thay đổi được xử lý theo những hướng khác nhau.

3.1. Trường hợp báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xem xét, chấp thuận

Đối với dự án thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường, nếu có các thay đổi thuộc điểm b khoản 4 Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ dự án phải báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được xem xét, chấp thuận trong quá trình cấp giấy phép môi trường.

Các trường hợp này bao gồm:

• Thay đổi công nghệ sản xuất.
• Thay đổi công nghệ xử lý chất thải.
• Thay đổi vị trí xả trực tiếp nước thải sau xử lý vào nguồn nước.
• Bổ sung ngành, nghề thu hút đầu tư vào khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp.

Điều kiện áp dụng là các thay đổi không thuộc trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường theo điểm a khoản 4 Điều 37.

3.2. Trường hợp chủ dự án tự đánh giá tác động môi trường

Đối với những thay đổi khác không thuộc trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền theo điểm a và điểm b khoản 4 Điều 37, chủ dự án có trách nhiệm tự đánh giá tác động đến môi trường, xem xét, quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Nội dung đánh giá cần được cập nhật, tích hợp vào báo cáo đề xuất cấp giấy phép môi trường nếu dự án thuộc đối tượng phải thực hiện thủ tục này.

3.3. Dự án không triển khai trong thời gian 24 tháng

Đây là nội dung doanh nghiệp thường nhầm lẫn khi áp dụng quy định pháp luật cũ.

Theo khoản 1 Điều 20 Luật Bảo vệ môi trường 2014, chủ dự án phải lập lại báo cáo ĐTM nếu không triển khai dự án trong thời gian 24 tháng kể từ thời điểm quyết định phê duyệt báo cáo ĐTM.

Tuy nhiên, Luật Bảo vệ môi trường 2020 không còn quy định riêng trường hợp bắt buộc lập lại báo cáo chỉ vì dự án không triển khai trong thời gian 24 tháng.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên mặc nhiên áp dụng quy định 24 tháng của Luật Bảo vệ môi trường 2014. Cần rà soát tình trạng pháp lý của dự án, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM, các thay đổi phát sinh và quy định hiện hành để xác định thủ tục cần thực hiện.

4. Hồ sơ thực hiện đánh giá tác động môi trường khi dự án có thay đổi

Trường hợp thuộc đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, chủ dự án cần chuẩn bị hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo ĐTM theo quy định tại Điều 34 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Hồ sơ cần được chuẩn bị phù hợp với loại dự án, nội dung điều chỉnh và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Các tài liệu cơ bản cần rà soát gồm:

• Văn bản đề nghị thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường theo mẫu hiện hành.
• Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án, trong đó thể hiện đầy đủ nội dung thay đổi và các tác động môi trường liên quan.
• Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu tương đương của dự án theo quy định.
• Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM trước đó và các văn bản pháp lý có liên quan.
• Tài liệu về quy mô, công suất, công nghệ, địa điểm, diện tích sử dụng đất và các hạng mục điều chỉnh của dự án.
• Tài liệu khảo sát, số liệu hiện trạng môi trường và các tài liệu kỹ thuật phục vụ việc đánh giá tác động môi trường.
• Tài liệu tham vấn các cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp theo quy định.
• Các tài liệu khác có liên quan theo yêu cầu pháp luật và tính chất của dự án.

Lưu ý: Danh mục trên là các tài liệu cần rà soát để chuẩn bị hồ sơ, không phải mọi tài liệu đều bắt buộc áp dụng giống nhau cho tất cả dự án. Doanh nghiệp cần đối chiếu biểu mẫu, thành phần hồ sơ và yêu cầu pháp luật tại thời điểm nộp.

5. Trình tự, thủ tục thực hiện đánh giá tác động môi trường

Khi xác định dự án thuộc trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, doanh nghiệp có thể tiến hành theo các bước cơ bản sau:

Bước 1: Rà soát nội dung thay đổi của dự án

Doanh nghiệp kiểm tra quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM đã được cấp và so sánh với nội dung dự án dự kiến điều chỉnh.

Cần xác định cụ thể những nội dung thay đổi về quy mô, công suất, công nghệ sản xuất, công nghệ xử lý chất thải, địa điểm, vị trí xả thải và các yếu tố có thể làm gia tăng tác động xấu đến môi trường.

Bước 2: Xác định nghĩa vụ thực hiện thủ tục môi trường

Căn cứ Điều 37 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi, doanh nghiệp xác định dự án thuộc trường hợp nào:

• Phải thực hiện đánh giá tác động môi trường.
• Phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, chấp thuận trong quá trình cấp giấy phép môi trường.
• Tự đánh giá tác động môi trường và chịu trách nhiệm theo quy định.

Bước 3: Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường

Chủ dự án tổ chức khảo sát, thu thập số liệu, đánh giá hiện trạng môi trường, phân tích các nguồn phát sinh chất thải và dự báo những tác động có thể xảy ra trong quá trình xây dựng, vận hành dự án.

Trên cơ sở đó, xây dựng các phương án phòng ngừa, giảm thiểu ô nhiễm, xử lý chất thải và ứng phó sự cố môi trường phù hợp với quy mô, công nghệ và đặc điểm của dự án.

Bước 4: Thực hiện tham vấn theo quy định

Chủ dự án thực hiện tham vấn các đối tượng có liên quan theo quy định tại Điều 33 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và văn bản hướng dẫn.

Kết quả tham vấn phải được tổng hợp trung thực, thể hiện đầy đủ ý kiến, kiến nghị và nội dung tiếp thu, giải trình trong báo cáo ĐTM.

Bước 5: Nộp hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo ĐTM

Chủ dự án gửi hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo ĐTM đến cơ quan có thẩm quyền theo Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các quy định về phân định, phân cấp thẩm quyền hiện hành.

Việc xác định cơ quan tiếp nhận phải căn cứ vào loại dự án, nhóm dự án, thẩm quyền quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư và quy định phân cấp tại thời điểm thực hiện thủ tục.

Bước 6: Tham gia thẩm định và hoàn thiện báo cáo

Cơ quan có thẩm quyền tổ chức thẩm định báo cáo ĐTM theo quy định. Trường hợp có yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung, chủ dự án phải hoàn thiện báo cáo và gửi lại theo thời hạn, nội dung được yêu cầu.

Theo khoản 1 Điều 27 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung, thời hạn hoàn thiện báo cáo sau khi có văn bản yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung tối đa là 12 tháng kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu. Sau thời hạn này, việc thẩm định được thực hiện theo quy định tại Điều 34 Luật Bảo vệ môi trường.

Bước 7: Nhận quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM

Sau khi báo cáo đáp ứng yêu cầu thẩm định, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM theo quy định.

Doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường trong quyết định được phê duyệt và tiếp tục thực hiện các thủ tục môi trường có liên quan trước khi đưa dự án vào vận hành.

6. Những lưu ý quan trọng khi lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường

Để hạn chế rủi ro pháp lý và tránh phải chỉnh sửa hồ sơ nhiều lần, doanh nghiệp cần lưu ý những vấn đề sau:

6.1. Không tự ý triển khai nội dung thay đổi khi chưa hoàn thành thủ tục môi trường cần thiết

Trước khi thực hiện các nội dung điều chỉnh có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ đánh giá tác động môi trường, doanh nghiệp cần xác định đúng thủ tục phải thực hiện và hoàn thành theo quy định.

6.2. Đánh giá đầy đủ tác động từ hoạt động sản xuất, kinh doanh

Báo cáo ĐTM cần phản ánh đúng quy mô, công suất, công nghệ, nguồn phát sinh chất thải, khả năng xử lý và điều kiện môi trường tại khu vực thực hiện dự án.

6.3. Kiểm tra tính thống nhất giữa các hồ sơ pháp lý

Thông tin trong báo cáo ĐTM phải phù hợp với hồ sơ đầu tư, quy hoạch, thiết kế, hồ sơ đất đai và các tài liệu kỹ thuật có liên quan.

6.4. Phân biệt lập lại báo cáo ĐTM với điều chỉnh giấy phép môi trường

Đây là hai thủ tục có bản chất và điều kiện áp dụng khác nhau. Không phải mọi trường hợp thay đổi dự án đã được phê duyệt ĐTM đều phải lập lại báo cáo. Một số trường hợp chỉ cần thực hiện thủ tục về giấy phép môi trường hoặc tự đánh giá tác động môi trường theo quy định.

7. Dịch vụ tư vấn lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường

Việc xác định đúng trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, chuẩn bị hồ sơ và làm việc với cơ quan thẩm định đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm rõ quy định pháp luật cũng như các yêu cầu chuyên môn về môi trường.

Với dịch vụ tư vấn pháp lý và hỗ trợ thủ tục môi trường, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ các công việc sau:

• Tư vấn xác định dự án có thuộc trường hợp phải thực hiện lại đánh giá tác động môi trường hay không.
• Rà soát quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM và các nội dung điều chỉnh dự án.
• Tư vấn xác định cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, thẩm định hồ sơ.
• Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, tài liệu pháp lý phục vụ việc lập và thẩm định báo cáo ĐTM.
• Hỗ trợ thực hiện các thủ tục môi trường liên quan đến giấy phép môi trường và đăng ký môi trường khi cần thiết.
• Tư vấn giải quyết những vướng mắc pháp lý phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Doanh nghiệp nên rà soát hồ sơ môi trường trước khi điều chỉnh dự án để lựa chọn đúng thủ tục, tiết kiệm thời gian và hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

8. Câu hỏi thường gặp về lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường